అథ కలశ స్థావనం
సంకల్పం:
ఇప్పుడు కుడిచేతిలో అక్షతలు తీసుకుని, అక్షతలను నీటితో అర్ఘ్యపాత్రలో వదలాలి.
అస్మిన్ దుర్గాదేవీ నవరాత్రోత్సవ కాలే, శ్రీ దుర్గాదేవీ ప్రీత్యర్థం, కలశ స్థాపనం కరిష్యే కలశ స్థాపనం కరిష్యే ।
భూమి శుద్ధి:
గోచర్మమాత్రం భూమిం గోమయేన సంలిప్య, రంగవల్లిభిరలంకృత్య
కలశ స్థాపనా ప్రదేశాన్ని ఆవు పేడతో శుద్ధి చేసి, పసుపు, కుంకుమలతో ముగ్గు వేసి, అందంగా అలంకరించాలి.
సప్తధాన్యరాశిం సమర్పణం:
ఈ మంత్రం చదువుతూ సప్తధాన్యాలను ఆ అలంకరణ ఫై ఉంచాలి.
సప్తధాన్యరాశిం ప్రకల్ప్య ।
యవ గోధూమ మాషాశ్చ ముద్గాశ్చ చణకాస్తథా ।
ప్రియంగు వ్రీహయశ్చైవ సప్తధాన్యాన్యనుక్రమాత్ ।।
కలశ స్వరూపం:
స్వర్ణ- రజిత - తామ్ర - కూటమయం మృణ్మయంవా దృఢ కలశం సమాదాయ, ప్రక్షాళ్య తంతువేష్టితం కృత్వా, అష్టగంధైరనులిప్య ।
బంగారు, వెండి, రాగి, ఇత్తడి లేదా మట్టితో చేసిన గట్టి కలశాన్ని తీసుకుని, కడిగి, దానికి నూలు దారం చుట్టి, అష్టగంధాలతో బొట్లు పెట్టాలి.
యంత్రోద్ధరణం:
బిందు త్రికోణం షట్కోణం వృత్త మష్టదళం తథా ।
తద్బాహ్యే చతురశ్రం చ చతుర్ద్వార సమన్వితమ్ ।।
ఏవం యంత్రం సమాలిఖ్య తతః పూజాం సమాచరేత్ ।।
కలశ స్థాపనా ప్రదేశంలో ఈ విధముగా యంత్రమును గీయాలి.
- బిందువు: మధ్యలో ఒక చుక్క పెట్టాలి.
- త్రికోణం: ఆ చుక్క చుట్టూ ఒక త్రికోణం (Triangle) గీయాలి.
- షట్కోణం: దాని పైన మరో త్రికోణం బోర్లించి షట్కోణం (Hexagram) చేయాలి.
- వృత్తం: దాని చుట్టూ ఒక సున్నా (Circle) గీయాలి.
- అష్టదళం: ఆ వృత్తం చుట్టూ ఎనిమిది రేకుల పద్మాన్ని గీయాలి.
- చతురశ్రం: దాని పైన చివరన నాలుగు ద్వారాలు ఉన్న చతురస్రాన్ని (భూపురం) గీయాలి.
- గంధం పొడి లేదా గంధపు చెక్క: గంధద్వారామితి గంధం ఓం గంధద్వారాం దురాధర్షామ్ నిత్యపుష్టాం కరీషిణీమ్ । ఈశ్వరీగ్ం సర్వభూతానాం తామిహోపహ్వయే శ్రియమ్ ।। కొంచెం గంధాన్ని కలశంలో వేయాలి
- ఫలములు: యాః ఫలినీరితి ఫలాని ఓం యాః ఫలినీర్యా అఫలా అపుష్పా యాశ్చ పుష్పిణీః । బృహస్పతిప్రసూతాస్తా నో ముంచంత్వగ్ం హసః ।। కలశంలో పోకవక్కను వేయాలి.
- ధాన్యము/అక్షతలు: ఓం ధాన్యమసి ధీనుహి దేవాన్ ప్రాణాయ త్వా దానాయ త్వా వ్యానాయ త్వా । దీర్ఘామనుప్రసితమాయుషే ధాద్దేవో వస్సవితా హిరణ్యపాణిః ప్రతిగృభ్ణాత్యచ్ఛిద్రేణ పాణినా చక్షుషే త్వా మహీనాం పయోఽసి ।। కొన్ని అక్షతలు లేదా ధాన్యపు గింజలను కలశంలో వేయాలి.
- రత్నములు/నాణెము: నవరత్నా నీతి రత్నాని ఓం సహి రత్నాని దాశుషే సువాతి సవితా భగః । తం భాగం చిత్రమీమహే ।। నవరత్నాలు లేదా ఒక రాగి నాణేన్ని లేదా రూపాయి నాణాన్ని కలశంలో వేయాలి
- హిరణ్యము బంగారం: హిరణ్యరూప ఇతి హిరణ్యం ఓం హిరణ్యగర్భ గర్భస్థం హేమబీజం విభా వసోః। అనంత పుణ్య ఫలదమ్ అతశ్శాంతిం ప్రయచ్ఛ మే ।। చిన్న బంగారు ముక్కను (ఉంటే) లేదా అక్షతలను హిరణ్య భావనతో కలశంలో వేయాలి
- ఔషధము: ఓషధయ ఇతి ఓషధీః ఓం ఓషధయః సంవదంతే సోమేన సహ రాజ్ఞా । యస్మై కృణోతి బ్రాహ్మణస్తగ్ం రాజన్ పారయామసి ।। కలశంలో ఔషధములను (ఉదాహరణకు: గరిక, తులసి, ఉసిరి లేదా ఇతర పూజా ఔషధములు) వేయాలి. ఒకవేళ ఇవి అందుబాటులో లేకపోతే, ఈ మంత్రం చదువుతూ కొన్ని అక్షతలను ఓషధీ భావనతో కలశంలో సమర్పించాలి.
- పంచపల్లవములు: అశ్వద్దేవా ఇతి పంచపల్లవాని ఓం అశ్వత్థే వో నిషదనం పర్ణే వో వసతిః కృతా । గోభాజ ఇత్ కిలాసథ యత్సనవథ పూరుషమ్ ।। కలశం ముఖం పైన (కలశం పైన) ఐదు మామిడి ఆకులను లేదా పంచ పల్లవాలను (రావి, మర్రి, జువ్వి, మేడి, మామిడి ఆకులు) వలయాకారంలో అమర్చాలి. ఆకుల చివరలు నీటిని తాకుతూ, పైకి విస్తరించి ఉండేలా చూడాలి.
- గోమూత్రము: భూర్భువస్వః మంత్రమితి గోమూత్రం ఓం భూర్భువస్వః। తత్సవితుర్వరేణ్యం। భర్గో దేవస్య ధీమహి । ధియో యో నః ప్రచోదయాత్ ।। ఒక్క చుక్క ఆవు పంచితాన్ని (గోమూత్రం) కలశంలో వేయాలి.
- గోమయము‐ఆవుపేడ: గంధద్వార మంత్రమితి గోమయం ఓం గంధద్వారాం దురాధర్షాం నిత్యపుష్టాం కరీషిణీమ్ । ఈశ్వరీగ్ం సర్వభూతానాం తామిహోపహ్వయే శ్రియమ్ ।। చిటికెడు ఆవుపేడను కలశంలో వేయాలి.
- గోక్షీరము‐ఆవు పాలు: ఆప్యాయ స్వతమ ఇతి క్షీరం ఓం ఆప్యాయస్వ సమేతు తే విశ్వతస్సోమ వృష్ణీయమ్ । భవా వాజస్య సంగథే ।।కొంచెం ఆవు పాలను కలశంలో పోయాలి.
- గోదధి‐ఆవు పెరుగు: దధిక్రావర్ణో మంత్రమితి గోదధిన్ ఓం దధిక్రావణ్ణో అకారిషం జిష్ణోరశ్వస్య వాజినః । సురభి నో ముఖా కరత్ ప్రాణ ఆయూగ్ంషి తారిషత్ ।। కొంచెం ఆవు పెరుగును కలశంలో వేయాలి
- గోఘృతము‐ఆవు నెయ్యి: శుక్రమసి మంత్రమితి గో ఘృతం ఓం శుక్రమసి జ్యోతిరసి తేజోఽసి దేవో వస్సవితోత్పునా । త్వచ్ఛిద్రేణ పవిత్రేణ వసోస్సుర్యస్య రశ్మిభిః ।। కొంచెం ఆవు నెయ్యిని కలశంలో వేయాలి.
- గంధం: ఓం ఐం క్లీం సౌః । లం పృథివీతత్త్వాత్మకాయ గంధతన్మాత్ర వరుణాయ గంధం పరికల్పయామి । సౌః క్లీం ఐం ఓం ।। కలశానికి గంధం సమర్పించాలి.
- పుష్పం: ఓం ఐం క్లీం సౌః । హం ఆకాశతత్త్వాత్మకాయ శబ్దతన్మాత్ర వరుణాయ పుష్పం పరికల్పయామి । సౌః క్లీం ఐం ఓం ।। కలశానికి పుష్పములు సమర్పించాలి.
- ధూపం: ఓం ఐం క్లీం సౌః । యం వాయుతత్త్వాత్మకాయ స్పర్శతన్మాత్ర వరుణాయ ధూపం ఆఘ్రాపయామి । సౌః క్లీం ఐం ఓం ।। కలశానికి ధూపం చూపించాలి.
- దీపం: ఓం ఐం క్లీం సౌః । రం అగ్నితత్త్వాత్మకాయ రూపతన్మాత్ర వరుణాయ దీపం దర్శయామి । సౌః క్లీం ఐం ఓం ।। కలశానికి దీపం చూపించాలి
- నైవేద్యం: ఓం ఐం క్లీం సౌః । వం అమృతతత్త్వాత్మకాయ రసతన్మాత్ర వరుణాయ నైవేద్యం నివేదయామి । సౌః క్లీం ఐం ఓం ।। కలశానికి బెల్లమును సమర్పించాలి.
- సర్వోపచారము: ఓం ఐం క్లీం సౌః । సం సర్వతత్త్వాత్మకాయ సర్వతన్మాత్ర వరుణాయ తాంబూలాది సర్వోపచారాన్ సమర్పయామి । సౌః క్లీం ఐం ఓం ।। కలశానికి అక్షతలు సమర్పించాలి.
ఇతి కలశ స్థావనం।